Trong bối cảnh nhu cầu vận chuyển hàng hóa, đặc biệt là các mặt hàng nặng và cồng kềnh, ngày càng tăng, cùng với tình trạng quá tải liên tục của vận tải đường bộ và đường biển. Vận tải đường sắt chính là giải pháp chiến lược cho các doanh nghiệp đang đối mặt với áp lực chi phí, thời gian và sự ổn định của chuỗi cung ứng.

Theo Tổng cục Thống kê, sản lượng vận tải đường sắt năm 2023 tăng tới 12,5%, cho thấy nhu cầu thực tế đang trở lại mạnh mẽ. Thêm vào đó, chính sách giảm thuế giá trị gia tăng theo Nghị định 72/2024/NĐ-CP tiếp tục củng cố lợi thế chi phí, giúp doanh nghiệp dễ dàng tối ưu ngân sách vận chuyển.

Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ vận tải đường sắt là gì, vì sao hình thức này đang được các doanh nghiệp ưu tiên lựa chọn, cùng những điểm mạnh và điểm cần lưu ý để khai thác hiệu quả trong chuỗi cung ứng hiện đại.

Vận tải đường sắt là gì? Bối cảnh và vai trò trong chuỗi cung ứng quốc gia

Vận tải đường sắt đã đóng vai trò lịch sử quan trọng, kết nối các vùng kinh tế, khu công nghiệp và cửa khẩu. Ngành đường sắt ra đời từ năm 1881, đưa Việt Nam thành một trong số ít nước có hệ thống đường sắt hiện đại. Mạng lưới chính hiện nay dài khoảng 2600km, nối liền các trung tâm kinh tế từ Bắc vào Nam.

Vận tải đường sắt là quá trình di chuyển hàng hóa, hành khách bằng tàu hỏa trên hệ thống đường ray cố định. Hình thức này đặc biệt hiệu quả cho hàng hóa khối lượng lớn, cồng kềnh, tạo ra sự ổn định trong chuỗi cung ứng.

Các đặc điểm nổi bật của loại hình vận tải đường sắt trong logistics:

• Khả năng chuyên chở đồng loạt: Vận chuyển được nhiều loại hàng hóa khác nhau trong cùng một chuyến.
• Lịch trình ổn định: Hệ thống đường ray cố định giúp tạo ra lịch trình vận chuyển có tính dự báo cao.
• Độ an toàn cao: Giúp giảm thiểu rủi ro thất thoát hay hư hỏng hàng hóa trong quá trình di chuyển.
• Mắt xích đa phương thức: Là thành phần thiết yếu trong mô hình vận tải đa phương thức.

Trong bối cảnh nhiều doanh nghiệp chịu áp lực lớn về tối ưu hóa chi phí logistics, vận tải đường sắt càng nổi bật với chính sách giảm thuế từ 10% xuống 8% cho dịch vụ vận tải trong nước từ 01/07 càng củng cố lợi thế chi phí. Do đó, nhiều doanh nghiệp lớn ưu tiên sử dụng đường sắt để duy trì sự ổn định và tối ưu hóa logistics tổng thể.

Tại sao nên sử dụng Vận tải đường sắt cho hoạt động Logistics?

Việc lựa chọn vận tải đường sắt không chỉ là một quyết định về chi phí mà còn là chiến lược nhằm đảm bảo tính ổn định và an toàn cho hàng hóa trong chuỗi cung ứng. Vận tải đường sắt giữ vai trò vô cùng quan trọng, giúp các doanh nghiệp tối ưu hóa hoạt động logistics nhờ các yếu tố sau:

1. Kết nối và Tạo mạng lưới chuỗi cung ứng: Hình thức vận tải đường sắt giúp kết nối các trung tâm sản xuất lớn với cảng biển, cửa khẩu và khu vực tiêu thụ, tạo thành mạng lưới chuỗi cung ứng mạch lạc.
2. Tối ưu hóa Chi phí và Hiệu suất: Phương thức này cung cấp giải pháp vận chuyển hiệu quả cao cho hàng hóa khối lượng lớn, giảm thiểu đáng kể chi phí đơn vị hàng hóa so với vận tải đường bộ trên cùng quãng đường.
3. Giảm áp lực Vận tải đường bộ: Vận tải đường sắt đóng góp lớn vào việc giảm áp lực giao thông, nhất là trên các tuyến đường huyết mạch quốc gia.

Kết nối nền kinh tế trong nước và thế giới: Vai trò của vận tải đường sắt được củng cố mạnh mẽ hơn trong việc vận chuyển liên vận quốc tế, kết nối trực tiếp Việt Nam với các thị trường lớn như Trung Quốc và xa hơn là châu Âu trong tương lai.

Những ưu điểm vượt trội của ngành vận tải đường sắt trong Logistics

Ngành vận tải đường sắt sở hữu nhiều lợi thế đặc biệt, khiến phương thức này trở thành lựa chọn tối ưu cho nhiều loại hình hàng hóa và tuyến đường. Các ưu điểm này góp phần tạo nên hiệu quả kinh tế và môi trường bền vững.

1. Khả năng chuyên chở lớn

Một đoàn tàu có thể chuyên chở một lượng hàng hóa khổng lồ, tương đương với hàng chục, thậm chí hàng trăm xe tải. Khả năng này giúp đơn vị vận chuyển tối ưu hóa công suất, đặc biệt hữu ích khi vận chuyển nguyên vật liệu thô hoặc hàng hóa khối lượng lớn.

2. Độ an toàn và tin cậy cao

Hệ thống đường ray cố định và quy trình kiểm soát chặt chẽ mang lại độ an toàn vượt trội. Rủi ro tai nạn hoặc mất cắp hàng hóa được giảm thiểu đáng kể so với các hình thức vận chuyển khác.

3. Chi phí hợp lý cho đường dài

Trên các tuyến đường dài, chi phí vận hành cho mỗi đơn vị hàng hóa của đường sắt thường thấp hơn đáng kể. Hiệu quả kinh tế này làm giảm tổng chi phí logistics, tăng sức cạnh tranh cho sản phẩm.

4. Lịch trình ổn định, ít bị ảnh hưởng

Lịch trình vận chuyển của tàu hỏa có tính ổn định cao, ít bị ảnh hưởng bởi điều kiện thời tiết khắc nghiệt hay tình trạng tắc nghẽn giao thông đường bộ. Điều này giúp doanh nghiệp dễ dàng lập kế hoạch chuỗi cung ứng.

Nhược điểm của loại hình vận tải đường sắt

Mặc dù có nhiều ưu điểm, vận tải đường sắt vẫn tồn tại những hạn chế nhất định.

1. Thiếu tính linh hoạt

Hệ thống vận tải chỉ hoạt động trên mạng lưới đường ray cố định, dẫn đến việc không thể giao hàng trực tiếp từ cửa đến cửa (door-to-door). Hàng hóa luôn cần phải kết hợp với vận tải đường bộ ở khâu đầu và cuối.

2. Chi phí đầu tư và bảo trì cao

Việc xây dựng và duy trì hệ thống đường sắt, đầu máy, toa xe đòi hỏi nguồn vốn đầu tư khổng lồ. Chi phí bảo trì, nâng cấp cũng là gánh nặng lớn, ảnh hưởng đến giá thành dịch vụ.

3. Tốc độ trung chuyển chậm

Tốc độ di chuyển trung bình của tàu hỏa thường chậm hơn so với máy bay. Quá trình xếp dỡ, ghép nối toa xe và chờ lịch trình cũng có thể làm kéo dài tổng thời gian vận chuyển.

4. Nguy cơ tắc nghẽn cục bộ

Trong trường hợp xảy ra sự cố kỹ thuật hoặc tai nạn trên một đoạn đường ray, toàn bộ tuyến đường có thể bị tắc nghẽn. Điều này gây chậm trễ nghiêm trọng cho chuỗi cung ứng.

Các loại hàng hóa vận chuyển bằng đường sắt

Vận tải đường sắt có khả năng chuyên chở đa dạng các loại hàng hóa với chủng loại, kích thước và trọng lượng khác nhau. Đây là giải pháp lý tưởng cho nhiều ngành hàng nhờ khả năng chuyên chở lớn và tính an toàn cao.

Các loại hàng hóa thông dụng được vận chuyển qua đường sắt bao gồm:

• Hàng hóa thông thường: Quần áo, giày dép, đồ gia dụng, đồ điện tử và các mặt hàng tiêu dùng.
• Hàng hóa có giá trị: Các mặt hàng xa xỉ phẩm, đồ điện tử cần độ an toàn cao.
• Hàng hóa cần bảo quản: Nông sản, thực phẩm, đồ ăn cần điều kiện nhiệt độ tiêu chuẩn (thông qua toa xe chuyên dụng).
• Hàng siêu trường, siêu trọng: Máy móc, thiết bị, đồ nội thất hoặc các loại xe có kích thước lớn.

Tuy nhiên, theo quy định (Thông tư số 22/2018/TT-BGTVT), một số mặt hàng có tính chất đặc biệt bắt buộc phải vận chuyển nguyên toa và tuân thủ quy tắc đóng gói và xếp dỡ nghiêm ngặt.

Bao gồm:

• Hàng rời xếp đống, hàng không thể đóng bao kiện, hoặc hàng khó xác định số lượng.
• Máy móc, thiết bị không thể xếp vào toa có mui.
• Động vật sống và Thi hài (yêu cầu có người áp tải và giấy tờ theo quy định).
• Hàng nguy hiểm (phải được phân loại chi tiết thành 9 nhóm căn cứ vào tính chất lý, hóa theo Nghị định 65/2018/NĐ-CP).

Dịch Vụ Vận Tải Đường Sắt Bắc Nam 

Mạng lưới đường sắt Việt Nam với tổng chiều dài khoảng 2600km có tuyến vận tải đường sắt Bắc Nam là trục logistics xương sống và quan trọng nhất. Tuyến này có chiều dài xấp xỉ 1.726 km, trực tiếp kết nối hai đầu kinh tế trọng điểm của đất nước.

Tuyến Bắc Nam là lựa chọn vận chuyển chủ lực, đặc biệt cần thiết khi doanh nghiệp cần luân chuyển ổn định hàng hóa khối lớn giữa khu vực sản xuất ở phía Bắc và thị trường tiêu thụ/xuất nhập khẩu ở phía Nam và ngược lại.

Các đơn vị cung cấp dịch vụ vận tải đường sắt chuyên nghiệp trên trục Bắc – Nam sẽ đảm bảo chuỗi cung ứng được vận hành liên tục và hiệu quả với khả năng vận chuyển lên đến 650 tấn hàng hóa mỗi ngày, phục vụ nhu cầu đến 34 tỉnh và thành phố.

Các đơn vị logistics đưa ra nhiều phương thức linh động khi vận chuyển hàng bằng vận tải đường sắt Bắc Nam để khách hàng lựa chọn tùy theo mức chi phí và độ linh hoạt:

• Nhận/Giao tại Ga: Nhận hàng tại Ga Sóng Thần (miền Nam) và giao tại Ga Giáp Bát (miền Bắc), và ngược lại.
• Giao nhận Ga – Kho: Nhận hàng tại ga Sóng Thần và giao tại kho các tỉnh miền Bắc (Hà Nội, Hưng Yên, Bắc Ninh, Hải Phòng, v.v.), và ngược lại.
• Dịch vụ Door-to-Door: Nhận hàng tại kho các tỉnh miền Nam và giao hàng tại kho các tỉnh miền Bắc và ngược lại.

Ai nên sử dụng dịch vụ Vận tải đường sắt?

Vận tải đường sắt là lựa chọn tối ưu cho nhiều loại hình doanh nghiệp, đặc biệt là những đơn vị có nhu cầu vận chuyển hàng hóa với các tiêu chí sau:

1. Doanh nghiệp có khối lượng hàng hóa lớn, ổn định: Các công ty sản xuất vật liệu xây dựng, than đá, khoáng sản, nông sản có nhu cầu vận chuyển thường xuyên và số lượng lớn.
2. Vận chuyển đường dài: Hàng hóa cần di chuyển từ Bắc vào Nam hoặc xuyên biên giới sang Trung Quốc, Châu Âu, nơi đường sắt thể hiện ưu thế về chi phí và thời gian tối ưu.
3. Hàng hóa siêu trường, siêu trọng: Các đơn vị thi công công trình, dự án lắp đặt máy móc thiết bị lớn, không thể chuyên chở bằng xe tải thông thường.
4. Doanh nghiệp ưu tiên tính an toàn và lịch trình cố định: Các đơn vị vận chuyển hàng hóa có giá trị cao hoặc cần sự ổn định tuyệt đối về thời gian.

Vận tải đường sắt vẫn là một giải pháp logistics không thể thiếu trong nền kinh tế. Với những ưu điểm vượt trội về khả năng chuyên chở lớn, chi phí thấp cho đường dài và tính an toàn cao, loại hình này tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc tối ưu hóa chuỗi cung ứng của các doanh nghiệp.