Hiện nay, trong mạng lưới giao thương toàn cầu, Trung Đông không chỉ là kho dầu của thế giới mà còn là điểm trung chuyển huyết mạch kết nối Á – Âu. 

Tuy nhiên, bước sang năm 2026, những biến động địa chính trị dồn dập tại eo biển Hormuz và khu vực Biển Đỏ đã đẩy hệ thống cảng biển tại đây vào tình trạng báo động đỏ. Đối với các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam, việc hiểu rõ thực trạng tại từng cảng đích không chỉ là vấn đề logistics mà còn là vấn đề sinh tồn của chuỗi cung ứng.

Bài viết dưới đây sẽ điểm qua Top 5 cảng biển Trung Đông đang phải chịu ảnh hưởng nặng nề nhất bởi xung đột chính trị. 

Cảng Jebel Ali (UAE): Khi “Trái tim” vùng Vịnh bị loạn nhịp

Jebel Ali là cảng container lớn nhất khu vực và là “xương sống” kinh tế của Dubai. Với công suất hàng chục triệu TEU mỗi năm, đây là điểm đến của hầu hết hàng nông sản và linh kiện điện tử từ Việt Nam.

Do nằm sâu trong Vịnh Ba Tư nên mọi con tàu muốn cập bến Jebel Ali đều phải đi qua “miệng túi” Hormuz. 

Chính vì thế, khi xung đột chính trị – quân sự giữa Iran, Mỹ và Israel leo thang, “miệng túi” này phải đóng lại, dẫn đến các hãng tàu buộc phải di chuyển theo hàng ngũ có hộ tống hoặc chờ đợi lệnh từ cơ quan an ninh hàng hải. Điều này gây ra hiệu ứng “thắt nút cổ chai”, khiến thời gian chờ cầu cảng (Berth waiting time) tăng từ 24 giờ lên mức 7-10 ngày.

Đồng thời, phụ phí rủi ro chiến tranh (War Risk Surcharge) áp cho mỗi container cập cảng Jebel Ali đã tăng gấp 3 lần so với đầu năm 2025.

Ngoài ra, việc tàu phải giảm tốc độ để đảm bảo an toàn cũng đẩy chỉ số tiêu thụ nhiên liệu và phí thuê tàu (Charter rate) lên cao, trực tiếp cấu thành vào giá cước biển.

Cảng Jeddah (Saudi Arabia): “Điểm mù” trên hành lang Biển Đỏ

Nằm ở vị trí chiến lược giữa kênh đào Suez và eo biển Bab al-Mandab, cảng Jeddah Islamic Port vốn là cửa ngõ giao thương chính của Saudi Arabia.

Những bất ổn tại phía Nam Biển Đỏ khiến các liên minh hãng tàu lớn như Maersk hay MSC thường xuyên bỏ chuyến (Blank Sailing) tại Jeddah để đi vòng qua mũi Hảo Vọng nhằm bảo toàn tài sản.

Hàng hóa từ Việt Nam đi Jeddah hiện nay phải đối mặt với hai kịch bản xấu: Một là bị mắc kẹt tại các cảng trung chuyển như Singapore hoặc Colombo chờ tàu gom; hai là phải chịu hành trình kéo dài thêm ít nhất 3.000 hải lý. Điều này đặc biệt nguy hiểm cho các lô hàng thực phẩm và nông sản có hạn sử dụng ngắn.

Cảng Umm Qasr (Iraq): Rủi ro pháp lý và chi phí lưu kho bãi

Umm Qasr là cửa ngõ duy nhất cho hàng container vào Iraq, nhưng đây cũng là nơi chịu tác động nặng nề nhất về mặt thủ tục do biến động chính trị.

Các đợt phong tỏa và kiểm tra an ninh gắt gao làm tê liệt hệ thống giải phóng hàng hóa. Container tồn đọng tại bãi tăng cao kỷ lục khiến phí lưu kho lưu bãi (DEM/DET) trở thành cơn ác mộng tài chính cho các chủ hàng Việt Nam.

Sự bất ổn tại cảng thường đi kèm với việc hệ thống ngân hàng địa phương chậm trễ trong việc xử lý bộ chứng từ, gây rủi ro cho các doanh nghiệp xuất khẩu theo hình thức thanh toán tín dụng (L/C).

Cảng Hamad (Qatar): Bài toán “độc đạo” và sự cô lập logistics

Cảng Hamad được đầu tư hiện đại nhưng lại có nhược điểm chí mạng là nằm ở vị trí phụ thuộc hoàn toàn vào các tuyến hải trình đi qua các vùng nước đang tranh chấp.

Do các tàu mẹ ưu tiên các cảng nằm ngoài vùng nóng, hàng đi Hamad thường phải chuyển sang các tàu nhỏ (feeder). Tuy nhiên, tình trạng thiếu hụt container rỗng và chỗ trên tàu feeder đang khiến giá cước đến Qatar tăng phi mã, không tỉ lệ thuận với chất lượng dịch vụ.

Các đơn vị bảo hiểm hàng hải quốc tế hiện liệt Hamad vào danh sách “vùng nguy hiểm”, khiến phí bảo hiểm hàng hóa tăng mức 1-2% giá trị lô hàng, một con số đủ để triệt tiêu toàn bộ lợi nhuận của doanh nghiệp xuất khẩu.

Cảng Salalah (Oman): “Nạn nhân” của sự quá tải

Từng được kỳ vọng là cảng “cứu cánh” nhờ vị trí nằm ngoài eo biển Hormuz, Salalah hiện nay đang rơi vào tình cảnh “vỡ trận”.

Khi hàng loạt hãng tàu dồn hàng về đây để trung chuyển nhằm né vùng chiến sự, Salalah bị quá tải hệ thống cần cẩu và bãi chứa. Thời gian tàu phải nằm chờ để được bốc dỡ đã kéo dài kỷ lục.

Việc hàng bị “om” tại Salalah mà không có tàu feeder kết nối vào các cảng nội địa khác trong vùng Vịnh tạo ra một lỗ hổng lớn trong chuỗi cung ứng, khiến nhiều doanh nghiệp Việt bị phạt hợp đồng do giao hàng chậm trễ.

“Cơn ác mộng” của chủ hàng đường biển 2026

Khi các cảng cửa ngõ Trung Đông rơi vào tình trạng bất ổn địa chính trị, doanh nghiệp xuất khẩu không chỉ đối mặt với việc “hàng đến chậm”, mà là một chuỗi rủi ro hệ thống có thể bào mòn toàn bộ lợi nhuận:

Hiệu ứng “Lãi mẹ đẻ lãi con” từ phụ phí và chi phí ẩn

Đường biển tưởng chừng có cước phí (Freight) thấp, nhưng thực tế chủ hàng đang phải gánh chịu những chi phí ngoài tầm kiểm soát:

• War Risk Surcharge (Phụ phí rủi ro chiến tranh): Có thể chiếm tới 20-30% tổng giá trị cước biển tại các thời điểm căng thẳng cực hạn.
• Demurrage & Detention (Phí lưu kho bãi): Khi cảng Jebel Ali hay Jeddah bị tắc nghẽn, mỗi ngày container nằm chờ có thể tiêu tốn từ 100 – 300 USD. Với hàng nông sản giá trị trung bình, chỉ cần kẹt cảng 10 ngày, chi phí logistics sẽ “nuốt chửng” biên lợi nhuận.
• Chi phí đọng vốn (Capital Opportunity Cost): Hàng lênh đênh trên biển 50 ngày thay vì 20 ngày, nghĩa là dòng vốn của doanh nghiệp bị chôn chân lâu hơn gấp đôi, gây áp lực trực tiếp lên hệ số thanh khoản.

Rủi ro phẩm cấp và “Cái chết” của các đơn hàng nông sản

Với các mặt hàng thế mạnh của Việt Nam như Cafe, Quế, Hồi:

• Biến đổi hóa lý: Thời gian transit kéo dài kết hợp với sự thay đổi nhiệt độ/độ ẩm khắc nghiệt tại vùng Vịnh làm tăng nguy cơ nấm mốc, giảm mùi hương đặc trưng.
• Mất cơ hội thị trường: Nông sản thường đi theo mùa vụ và các dịp lễ lớn tại Trung Đông (như Ramadan). Việc chậm trễ 2 tuần đồng nghĩa với việc hàng đến khi nhu cầu đã hạ nhiệt, dẫn đến rủi ro bị đối tác ép giá hoặc từ chối nhận hàng.

Khủng hoảng tín nhiệm với đối tác quốc tế

Trong logistics, “Reliability” (Sự tin cậy) quý hơn vàng. Việc liên tục thất hứa về thời gian giao hàng do lỗi của hãng tàu vẫn khiến uy tín của doanh nghiệp Việt bị giảm sút trong mắt các nhà nhập khẩu Trung Đông vốn rất khắt khe về tiến độ.

Xu hướng chuyển dịch 2026

Thế giới đang chứng kiến một sự thay đổi tư duy mạnh mẽ. Sau hàng thập kỷ phụ thuộc vào đại dương, các “ông lớn” XNK đang dần chuyển dịch sang mô hình đa phương thức, lấy đường sắt làm trọng tâm vì 3 lý do chiến lược:

Từ “Just-in-Time” sang “Just-in-Case”

Doanh nghiệp không còn đánh cược toàn bộ hàng hóa vào một tuyến đường biển duy nhất. Xu hướng đa dạng hóa hành lang vận tải đang lên ngôi. Thay vì đi 100% đường biển, các chủ hàng thông thái đang phân bổ 30-40% sản lượng sang đường sắt liên vận Việt – Trung – Trung Đông để đảm bảo luôn có “hàng mồi” duy trì thị trường bất chấp biển động.

Sự trỗi dậy của các hành lang vận tải xanh

Đường sắt không chỉ nhanh mà còn ổn định. Hành lang đường sắt xuyên Á không chịu ảnh hưởng bởi sóng thần, bão biển hay các cuộc phong tỏa eo biển quân sự. Đây là “hằng số” duy nhất trong một phương trình vận tải quá nhiều biến số hiện nay. Sự minh bạch về lịch trình (Fixed Schedule) giúp doanh nghiệp chủ động 100% trong việc lập kế hoạch kinh doanh và tài chính.

Giải pháp Cross-border Railway – “Cứu cánh” cho chuỗi cung ứng Trung Đông

Giải pháp đường sắt liên vận nổi lên như một xu hướng tất yếu với những thông số ấn tượng:

• Thời gian: Chỉ từ 14 –18 ngày (Rút ngắn 60% so với đường biển vòng qua mũi Hảo Vọng).
• Độ an toàn: Container được niêm phong chì xuyên suốt, không bốc dỡ trung chuyển tại các cảng biển phức tạp, giảm thiểu tối đa rủi ro mất mát hay hư hỏng.
• Chi phí ổn định: Cơ chế giá được niêm yết dài hạn, giúp chủ hàng loại bỏ nỗi lo “nhảy múa” của phụ phí chiến tranh biển.

Xung đột địa chính trị tại các cảng biển Trung Đông không còn là rủi ro ngắn hạn, mà đã trở thành một trạng thái “bình thường mới” đầy khắc nghiệt của ngành Logistics 2026. Để bảo vệ chuỗi cung ứng trước ma trận rủi ro và chi phí ẩn, doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam không thể tiếp tục đứng yên chờ đợi sự ổn định từ đại dương.

Việc chuyển dịch sang các giải pháp bền vững như Hành lang đường sắt liên vận (Cross-border Railway) chính là chìa khóa để giữ vững lợi thế cạnh tranh, đảm bảo hàng hóa cập bến an toàn, đúng hạn với chi phí tối ưu nhất.

LIÊN HỆ CHÚNG TÔI