Trong bức tranh thương mại toàn cầu đang thay đổi mạnh mẽ bởi làn sóng bảo hộ và cạnh tranh chuỗi cung ứng, việc duy trì vị thế tại các thị trường xuất khẩu trọng điểm trở thành thước đo quan trọng của năng lực kinh tế quốc gia. Đối với Việt Nam, Hoa Kỳ không chỉ là đối tác thương mại lớn nhất mà còn là “bàn thử” cho năng lực cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam trên quy mô toàn cầu.

Tính đến hết tháng 9/2025, kim ngạch xuất khẩu sang Hoa Kỳ đạt 111,27 tỷ USD, tăng 27,74% so với cùng kỳ năm trước và chiếm 30,63% tổng kim ngạch xuất khẩu của cả nước. Trong bối cảnh chính quyền Tổng thống Trump áp dụng hàng loạt chính sách thuế bảo hộ mới, kết quả này cho thấy nỗ lực mạnh mẽ của doanh nghiệp Việt Nam trong việc giữ vững vị thế tại một thị trường vốn nổi tiếng khắt khe và biến động.

Hoa Kỳ – thị trường trọng điểm và thước đo sức cạnh tranh của hàng Việt

Hoa Kỳ là một trong những thị trường khó tính nhất thế giới, với hàng loạt yêu cầu về tiêu chuẩn kỹ thuật, truy xuất nguồn gốc, và quy tắc xuất xứ. Từ đầu năm 2025, chính quyền Tổng thống Trump đã tái khởi động một loạt chính sách bảo hộ, bao gồm tăng thuế nhập khẩu đối với hàng hóa có xuất xứ từ châu Á, trong đó Việt Nam là một trong những quốc gia chịu tác động trực tiếp.

Tuy nhiên, thay vì bị thu hẹp thị phần, kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang Mỹ vẫn tăng mạnh, cho thấy doanh nghiệp Việt đã chủ động thích ứng thông qua các chiến lược mới:

• Tái cơ cấu danh mục sản phẩm xuất khẩu, chuyển hướng từ hàng thô, giá trị thấp sang nhóm hàng chế biến, công nghệ cao, hoặc có chứng chỉ bền vững.
• Đầu tư mạnh vào chất lượng và tiêu chuẩn quốc tế, đặc biệt là trong các lĩnh vực gỗ, dệt may, điện tử, thủy sản và nông sản chế biến.
• Tăng cường hợp tác logistics xuyên biên giới, tối ưu hóa chi phí vận chuyển, thời gian giao hàng và đảm bảo nguồn cung ổn định.

Những nỗ lực này đã giúp Việt Nam không chỉ duy trì mà còn củng cố vị thế trong nhóm 10 đối tác thương mại hàng đầu của Hoa Kỳ.

Thách thức từ chính sách thuế và sự dịch chuyển chuỗi cung ứng

Chính sách thương mại của Hoa Kỳ đang đặt ra nhiều bài toán mới cho khu vực sản xuất – xuất khẩu châu Á. Việc tăng thuế với hàng nhập khẩu từ Trung Quốc và một số nước Đông Nam Á khiến nhiều doanh nghiệp buộc phải xem lại chiến lược chuỗi cung ứng, chuyển một phần sản xuất sang các quốc gia có hiệp định thương mại song phương với Mỹ.

Việt Nam được hưởng lợi từ xu hướng này, nhưng cũng đối mặt với rủi ro “chuyển tải bất hợp pháp” – khi hàng Trung Quốc đi vòng qua Việt Nam để tận dụng ưu đãi thuế. Điều này buộc Chính phủ và các doanh nghiệp phải tăng cường kiểm soát xuất xứ, đảm bảo tính minh bạch trong thương mại quốc tế.

Trong bối cảnh đó, việc duy trì tăng trưởng xuất khẩu sang Hoa Kỳ ở mức gần 28% là một minh chứng rõ ràng cho năng lực quản trị chuỗi cung ứng, năng lực thích ứng chính sách và uy tín thương mại của doanh nghiệp Việt Nam.

So sánh khu vực: Việt Nam trong thế cạnh tranh châu Á

Theo số liệu cập nhật hết tháng 9/2025, bốn thị trường xuất khẩu lớn tiếp theo của Việt Nam đều thuộc châu Á, gồm:

• Trung Quốc: 49,62 tỷ USD, tăng 11,26%
• Hàn Quốc: 21,37 tỷ USD, tăng 12,47%
• Nhật Bản: 19,65 tỷ USD, tăng 9,17%
• Hồng Kông (Trung Quốc): 12,95 tỷ USD, tăng 38,5%

Việc cả bốn thị trường này đều ghi nhận mức tăng trưởng dương cho thấy độ mở và tính đa dạng hóa cao của thị trường xuất khẩu Việt Nam. Dù vậy, Hoa Kỳ vẫn là đầu tàu chi phối tăng trưởng kim ngạch nhờ giá trị đơn hàng lớn và nhu cầu ổn định trong các nhóm hàng chủ lực.

Ở khối thị trường phát triển khác, Việt Nam cũng đạt kết quả khả quan:

• Hà Lan: 9,79 tỷ USD, tăng 3,16%
• Đức: 6,96 tỷ USD, tăng 19,83%
• Anh: 6,22 tỷ USD, tăng 9,7%
• Canada: 5,56 tỷ USD, tăng 19,3%
• Thái Lan: 6,34 tỷ USD, tăng 7,96%

Các con số này cho thấy xuất khẩu Việt Nam đang mở rộng đều trên cả ba trục chính: châu Mỹ, châu Âu và châu Á, qua đó giảm phụ thuộc vào bất kỳ một thị trường riêng lẻ nào.

Dự báo nhóm ngành xuất khẩu tiềm năng 2025–2026

Theo phân tích của các tổ chức nghiên cứu thương mại quốc tế, giai đoạn 2025–2026, Việt Nam có thể dẫn đầu khu vực Đông Nam Á về tốc độ tăng trưởng xuất khẩu sang Mỹ trong các nhóm ngành sau:

1. Điện tử và linh kiện công nghệ cao:

• Nhu cầu lớn từ các tập đoàn Mỹ đang tái cấu trúc chuỗi cung ứng ngoài Trung Quốc.
• Việt Nam có lợi thế về hạ tầng khu công nghiệp, nhân lực kỹ thuật và các chính sách ưu đãi FDI.

2. Dệt may và da giày:

Dù chịu thuế mới, hàng Việt vẫn được đánh giá cao về chất lượng và khả năng giao hàng đúng hạn.

Xu hướng “nearshoring” của các thương hiệu Mỹ (chuyển đơn hàng về gần hơn với khu vực châu Á – Thái Bình Dương) giúp Việt Nam duy trì đơn hàng ổn định.

3. Nông sản, thủy sản chế biến:

Đáp ứng tiêu chuẩn bền vững và an toàn thực phẩm, đặc biệt trong nhóm tôm, cá tra, cà phê, và trái cây nhiệt đới.

Các doanh nghiệp lớn như Minh Phú, Vĩnh Hoàn, Vinacafé đang đẩy mạnh xuất khẩu sang hệ thống bán lẻ Mỹ.

4. Đồ gỗ và nội thất:

Vượt qua Trung Quốc, Việt Nam đã trở thành nhà xuất khẩu đồ gỗ lớn nhất vào Mỹ, với chuỗi cung ứng ngày càng hoàn thiện.

Nhu cầu phục hồi của thị trường bất động sản Mỹ đang hỗ trợ tăng trưởng mạnh nhóm hàng này.

Hướng đi mới: xuất khẩu giá trị cao và logistics bền vững

Để giữ vững thị phần tại Hoa Kỳ, doanh nghiệp Việt không thể chỉ dựa vào lợi thế chi phí lao động thấp. Xu hướng hiện nay đang dịch chuyển sang xuất khẩu dựa trên giá trị gia tăng, thiết kế, và công nghệ. Các doanh nghiệp trong lĩnh vực điện tử, nội thất, nông sản chế biến, và thời trang đã bắt đầu đầu tư vào thương hiệu, bản quyền, và logistics thông minh nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh.

Đặc biệt, sự phát triển của các mạng lưới logistics xuyên biên giới và kho hàng tại Hoa Kỳ đang trở thành yếu tố quyết định. Những doanh nghiệp có khả năng triển khai mô hình “door-to-door” hay “fulfillment” tại thị trường Mỹ đang chiếm ưu thế rõ rệt trong chuỗi cung ứng thương mại điện tử.

Ngoài ra, các hiệp định như CPTPP hay EVFTA cũng hỗ trợ Việt Nam mở rộng mạng lưới thị trường, giúp hàng Việt tiếp cận người tiêu dùng Mỹ thông qua các kênh phân phối quốc tế và chuỗi bán lẻ toàn cầu.

Triển vọng cuối năm 2025 và đầu năm 2026

Các chuyên gia dự báo, nếu duy trì đà tăng trưởng hiện tại, kim ngạch xuất khẩu cả năm 2025 của Việt Nam có thể vượt mốc 370 tỷ USD, trong đó Hoa Kỳ tiếp tục chiếm hơn 30%.
Triển vọng này được củng cố bởi ba yếu tố then chốt:

1. Cầu tiêu dùng Mỹ phục hồi sau thời kỳ thắt chặt chi tiêu 2024.
2. Doanh nghiệp Việt mở rộng sản xuất quy mô lớn, tận dụng hiệu quả các đơn hàng dài hạn.
3. Chi phí logistics quốc tế ổn định hơn, sau giai đoạn biến động mạnh vì xung đột ở Biển Đỏ và chi phí nhiên liệu tăng.

Trong trung và dài hạn, Hoa Kỳ vẫn sẽ là thị trường chiến lược, đồng thời là “thước đo” cho khả năng hội nhập toàn cầu của hàng Việt. Giữ vững và mở rộng vị thế tại đây không chỉ mang lại kim ngạch lớn, mà còn nâng tầm uy tín của Việt Nam trong chuỗi giá trị xuất khẩu khu vực châu Á – Thái Bình Dương.